Hildegard van Bingen (1098-1179) wie in Dútske non en yn har tiid in grutheid. Se stifte twa kleasters, skreau fizioeneboeken, dêr’t se – yn opdracht fan God en ynjûn troch syn stim, sa’t se stelt – wrâld en kosmos, it roomske leauwe en it hâlden en dragen fan de minsken yn behannele. Se korrespondearre dêrnêst omraak mei geastliken en leken, fan heech oant leech. Yn har boeken en brieven fermoanne se de minsken en spruts se harren tagelyk ek moed yn. Se skreau kosmologyske, plantkundige en medyske ferhannelingen en komponearre geastlike lieten neffens de gregoriaanske tradysje, mar op in eigen manier. Benammen troch har genêskundige en muzikale neilittenskip is se hjoed-de-dei by in grut publyk bekend.
Piter Boersma rekke fan har yn ’e ban en lei yn in syklus fjouwerrigele gedichten syn byld fan Hildegard fêst.
withoefolle oer har is spekulaasje feit en fiksje foarme ta in amalgaam hildegard fan bingen is in kreaasje ik meitsje fan har in my passende faam
Amerikaanske ‘ûnhillige’ en ‘net-autentike’ outlaw – en beatpoëzij.
Guon dichters yn dizze bondel binne wis by in grutter publyk bekend of sels wrâldferneamd. De 19e -iuwer Walt Whitman sil de ferneamdste wêze. Mar ek William Carlos Williams út it begjin fan de 20e iuw is in grutte namme krekt as Allen Ginsberg, dy’t yn de twadde helte fan de foarige iuw furoare makke. Der binne ek dichter-muzikanten by, sa as punkrocker Patty Smith en rockikoan Jim Morrisson, sjonger fan de The Doors.
De term ‘outlaw’ is ferbûn oan de titel fan in blomlêzing fan wurk fan underground-dichters út de perioade fuort nei de Twadde Wrâldoarloch.
Oersetter en gearstaller Lubbert Jan de Vries skriuwt: ‘It is poëzy dy’t men better weistopje en geheim hâlde kin. Want skreaun tsjin de oerhearskjende kultuer en oer de wiere stân fan lân en minskdom. Skreaun út de ûndergrûn wei wrottend nei de boppegrûn.’ Foar dit boek is troch Lubbert Jan de Vries in kar makke út 162 jier poëzy út de ûndergrûn troch dichters dêr’t er guon fan oantsjut as ‘wyldbern’ fan Whitman.
Eigentrieds is in unyk boek, ek om’t de foarmjouwing fan Jelle Post treflik op de sfear en de ynhâld oanslút.
It Nijs rikkemedearret harren lêzers it harkboek It Húsman-mystearje fan Henk Wolf oan. In goed idee fûnen wy, dat dêrom kinne jo foar it boek op dizze keppeling klikke.
‘Wêr bin ik? Wat is dit? Wa binne jim?’ frege Jesse bang. Hy siet op in houten stoel. Syn hannen wienen fêstbûn achter syn rêch, syn ankels fêstmakke oan de spilen. Hy koe gjin kant op. Foar him stienen twa figueren yn swarte overals, de gesichten ûnwerkenber, om’t se in mûtse op hienen dy’t harren hiele holle beduts, op de eagen nei.
Jesse wurdt ûntfierd troch twa ûnbekende figueren. Se twinge him om mei te dwaan oan The Challenge: in soarte fan spul wêrby’t er in oantal walchlike opdrachten útfiere moat, sa as bygelyks fiif teanneils opite. It hiele barren wurdt live útstjoerd. Wa binne de beide figueren? En wêrom ha se him pakt?
Amarins Geveke (1974) is mei yngong fan 1 april de nije haadredakteur fan kultureel tydskrift de Moanne. Geveke is direkteur fan Folkshegeskoalle Schylgeralân, presintator en gearstaller fan de talkshow IepenUP en wie earder redakteur en ferslachjouwer by Omrop Fryslân.
Amarins Geveke folget nei 17 jier Ernst Bruinsma op en wol har graach ynsette om de Moanne in grutter en wichtiger plak yn de Fryske mienskip te jaan: ‘It is in eare om mei te wurkjen oan sa’n moai blêd as de Moanne en ik wol my graach ynsette om tegearre mei redaksje en bestjoer nije plannen te ûntwikkeljen foar de Moanne.’
Boarne: de Moanne
De Moanne is in tagonklik, eigentiids blêd foar en oer kultuer yn Fryslân en wol in breed en kreatyf poadium biede foar aktuele en skôgjende bydragen oer kultuer en de keunsten. Sjoch ek www.demoanne.nl.
Mei’t de presintaasje fan sneon 4 april fanwegen de koroanamaatregels net trochgiet, komt skriuwer Willem Schoorstra nei syn lêzers ta. Elkenien dy’t in eksimplaar fan de Poëtyske Edda ha wol, kin dat by him oanjaan troch in berjochtsje mei namme en adres te stjoeren. It boek wurdt dan persoanlik troch Schoorstra by harren thúsbesoarge.
It boek wurdt mei moffen oan oerlange by it rút of by de doar, betelje kin mei in mei foly ôfdutsen pinapparaat. Kontant kin ek, mar dan mei past jild yn in slúf. Wa’t in sinjearre eksimplaar hawwe wol, moat dat yn it berjocht mei namme en adres der efkes by sette.
Doe’t dichter Eppie Dam hearde dat yn Italië en Spanje de folkslieten fan ‘e balkons ôf songen waarden, ynspirearre him dat ta syn ‘minskeliet’ dat it Frysk Deiblêd juster publisearre. Yn neifolging dêrfan wol it Deiblêd de kommende tiid mear romte jaan oan gedichten, skilderijen en oare keunstuterings dêr’t yn ‘e taal fan keunsten wurden mei fûn wurde ta treast en ferbining of foar hope, eangst en oare gefoelens om de koronakrisis hinne.
Sa wol de krante in poadium biede oan keunstners yn kultureel stille tiden. Mar ek jo as lêzer binne wolkom om jo poëzy, of (foto’s fan) jo tekenings en oare kreäasjes yn te stjoeren fia cultuur@frieschdagblad.nl. Graach ûnder fermelding fan jo namme en telefoannûmer.
Schrijfster Aggie van der Meer (92) zit de coronacrisis uit in haar kamer in het Bolswarder woonzorgcentrum It Menniste Skil. Ze probeert er zinvolle dagen van te maken. ,,Ik bin goed sûn en net gau wurch. Sa lang as der kranten komme, rêd ik it wol. En it jout my ek tiid om nei te tinken, oer takomst en ferline.’’ De komende tijd bericht ze dagelijks over haar belevenissen. Vandaag: ,,Ik nûgje net ien út.’’
Lês hjir it fierdere artikel út de Leeuwarder Courant.
Van der Meer krige ferline jier de Gysbert Japicxpriis foar har hiele oeuvre | Foto: Geart Tigchelaar
De biblioteken yn Noard-Fryslân binne op syk nei besoargers. Jonge besoargers. It is de bedoeling dat jongerein, mei in pakket boeken, by âlderein delgean, dy’t sels net mear yn steat binne nei de biblioteek te kommen.
It giet om in sosjale bybaan, de jongeren krije dus gewoan betelle seit Sylvia Laarman. Sy is koördinator fan it projekt: “Wy wolle graach dat elk boeken lêze kin. Dus asto sels net mear komme kinst, soargje wy derfoar dat dat dochs noch kin. Dus dêr wolle wy graach skoalbern foar ynhiere.”
It giet dus perfoarst net om it sykjen fan frijwilligers, sa leit Laarman út. “Foar de skoalbern is it in bybaan. Wy hâlde ús gewoan oan it minimum jeugdlean, lykas yn de supermerk. Dan giet it neffens my om bedraggen, út de holle 2 euro 90 yn ‘e oere ast 15 bist. Mar it giet ús ek om it sosjale kontakt. Wy sizze ek, meitsje in praatsje, bliuw foar in bakje kofje, hast gjin haast. En de bern kinne dat gewoan deklarearre.”
Op dit stuit binne der sa’n 110 minsken dy’t de service fan de biblioteek brûke, mar der binne op dit stuit mar 7 jongerein dy’t de boeken by minsken thús bringe. Dêrom komt it no faak del op meiwurkers fan de biblioteek sels om de boeken te besoargjen. It soe neffens Laarman moai wêze wannear’t it tal besoargers ferdûbele. “Bern moatte minstens 15 jier wêze, en in bytsje selsstannich wêze. En in goeie fyts, want sa no en dan moast wol in stikje op ‘en paad. En dat kin gean om skoalbern út it noarden fan Fryslân fan Harns oant Surhústerfean ta, boppe Stiens del. En dêr hearre de eilannen ek by.”
Wannear’t minsken de service brûke wolle, krije se earst in petear. Dêryn wurdt dúdlik hokker boeken minsken lêze wolle. Op in gegeven momint kinne de skoalbern it sels ek útsykje, om’t se harren kliïnten ek kennen leare troch de tiid hinne. Mei it each op de útbraak fan it coronafirus, en it feit dat de brûkers fan it projekt meastentiids kwetsbere minsken binne, wurdt besoargers op it hert drukt dat se de kommende tiid foarsichtich wêze moatte. “Wy sizze tsjin elkenien, ek de skoalbern dy’t foar ús wurkje, dat se it advys fan it RIVM yn ‘e gaten hâlde moatte. Net fûstkje, net tútsje, waskje wat faker de hannen. It binne dochs faak âlderen, dêr moatte wy wol rekken mei hâlde.
It aprilnûmer fan de glimmer De nije hat as tema ‘Toerisme en rekreaasje. Foar de wenstige priisfraach wurde diskear by dat tema passende ferhalen socht: nijsgjirrich, spannend, grappich of sels learsum. Maksimaal 1000 wurden. Eventueel mei bypassende yllustraasjes.
De moaiste ferhalen wurde publisearre yn De nije en/of op It nijs. Foar de winnende ferhalen binne moaie prizen beskikber.
It jannewarisnûmer dêr’t de priisfraach yn oankundige wurdt, leit op dit stuit yn de boekhannels, by de Bruna, de Primera en yn de supermerken fan Poiesz (as it net útferkocht is). Wa’t it tydskrift net mear besette kin, kin in mailtsje stjoere nei: redaksje.denije@gmail.nl en dan stjoere we it foar € 4,95 ta.
Om’t De nije altyd in temanûmer is en om’t it tema fan ein april ‘Toerisme en rekreaasje’ is, hat de redaksje betocht dat it aardich is en en freegje om ferhalen oer ‘rekreaasje’. Dat moat foar in protte skriuwers grif in noflike opdracht wêze.
Wy brûke op ús webside cookies om jo in goed wurkjende webside oanbiede te kinnen, en jo foarkarren te ûnthâlden foar in folgjende besite. As jo op ‘Ja’ klikke, akseptearje jo it brûken fan ALLE cookies.
Wy brûke op ús webside cookies om jo in goed wurkjende webside oanbiede te kinnen. De essensjele cookies wurde troch jo browser op jo kompjûter opslein omt se nedich binne foar it funksjonearjen fan de webside. Wy brûke ek cookies fan tredden foar it analysearjen fan besites oan ús webside. Dizze cookies wurde allinnich opslein yn jo browser as jo dêr tastimming foar jouwe. Jo kinne dizze cookies ek útskakelje. De webside kin dan wol wat oars wurkje of reagearre.
Essinsjele cookies binne needsaaklik om de webside goed funksjonearje te litten. Dizze kategory befettet allinne cookies dy’t de basisfunksjes en feiligenskomponinten fan de webside funksjonearje litte. Dizze cookies bewarje gjin inkelde persoanlike ynformaasje.
Alle cookies dy’t net strikt needsaaklik binne om de webside funksjonearje te litten en dy’t spesifyk brûkt wurde om persoanlike data fan brûkers te sammeljen lykas analytics, advertinsjes en oare yntegrearre komponinten wurde beskôge as net-needsaaklike cookies. It is ferplicht om tasizzing fan de brûker te krijen foardat dizze cookies yn wurking set wurde op de webside.
